Genel Süreç
TOKİ, verilen yetki ve görevler çerçevesinde, yerel yönetimler ile iş birliği içerisinde, proje odaklı alternatifler geliştirerek sağlıksız kentleşme sorununu çözüme kavuşturmak için çalışmaktadır.
Jeolojik durum, zemin özellikleri, depremsellik gibi teknik özellikler ile tarihi ve doğal miras gibi kültürel özelliklere göre tasfiyesi zorunlu olan alanlar, afet bölgeleri ile kentsel arazi değeri yüksek ancak yapılaşma kalitesi düşük ve kentsel kimliğe uyumsuz alanlar, kentsel yenileme projelerine konu olabilmektedir.
Süreçte ilk olarak proje geliştirilecek alanlar yerel yönetimler tarafından belirlenir ve TOKİ’ye proje başvuruları yapılır. Başvurular TOKİ tarafından incelenir, yerinde tespitler yapılır. Proje önerisi TOKİ tarafından “uygulanabilir” nitelikte bulunursa TOKİ ve Belediye arasında bir protokol imzalanır.
Projelerin mühendislik ve imalat işleri (konutlar ve okul, kreş, spor salonu, dini tesis, sağlık tesisi, ticaret merkezi gibi sosyal donatı yapıları ile ada içi altyapı) TOKİ tarafından yapılmaktadır. Belediye ise projedeki hak sahipleri ile uzlaşma, kamulaştırma, proje alanının tasfiye edilmesi, mevcut taşınmazlara ait hukuki sorunların çözülmesi, imar planının yapılması, gerekli olduğu durumlarda geçici iskân yardımlarının sağlanması gibi sorumlulukları üstlenmektedir. Bu projeler, boşaltılacak alanın niteliğine ve konut yapımına uygun olup olmama özelliklerine göre; “Başka Alana Taşıyarak Dönüşüm/Yenileme” ve “Yerinde Dönüşüm/Yenileme” olmak üzere iki alternatif çerçevesinde yürütülmektedir.
“Başka Alana Taşıyarak Dönüşüm/Yenileme” modelinde alan tasfiyesi, yeni konutların inşaatlarının tamamlanarak hak sahiplerine teslim edilmesinden sonra yapılmaktadır. “Yerinde Dönüşüm/Yenileme” metodunda ise hak sahiplerine yeni konutların yapımı tamamlanana kadar geçici konut tahsis edilmekte ya da kiraları Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca ödenmektedir.
Öte yandan, yapılan mevzuat değişikliği ile 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında Kentsel Dönüşüm Başkanlığı ile koordineli olarak Türkiye genelinde afet riski altındaki alanların kentsel yenileme çalışmaları yürütülmektedir.
Jeolojik durum, zemin özellikleri, depremsellik gibi teknik özellikler ile tarihi ve doğal miras gibi kültürel özelliklere göre tasfiyesi zorunlu olan alanlar, afet bölgeleri ile kentsel arazi değeri yüksek ancak yapılaşma kalitesi düşük ve kentsel kimliğe uyumsuz alanlar, kentsel yenileme projelerine konu olabilmektedir.
Süreçte ilk olarak proje geliştirilecek alanlar yerel yönetimler tarafından belirlenir ve TOKİ’ye proje başvuruları yapılır. Başvurular TOKİ tarafından incelenir, yerinde tespitler yapılır. Proje önerisi TOKİ tarafından “uygulanabilir” nitelikte bulunursa TOKİ ve Belediye arasında bir protokol imzalanır.
Projelerin mühendislik ve imalat işleri (konutlar ve okul, kreş, spor salonu, dini tesis, sağlık tesisi, ticaret merkezi gibi sosyal donatı yapıları ile ada içi altyapı) TOKİ tarafından yapılmaktadır. Belediye ise projedeki hak sahipleri ile uzlaşma, kamulaştırma, proje alanının tasfiye edilmesi, mevcut taşınmazlara ait hukuki sorunların çözülmesi, imar planının yapılması, gerekli olduğu durumlarda geçici iskân yardımlarının sağlanması gibi sorumlulukları üstlenmektedir. Bu projeler, boşaltılacak alanın niteliğine ve konut yapımına uygun olup olmama özelliklerine göre; “Başka Alana Taşıyarak Dönüşüm/Yenileme” ve “Yerinde Dönüşüm/Yenileme” olmak üzere iki alternatif çerçevesinde yürütülmektedir.
“Başka Alana Taşıyarak Dönüşüm/Yenileme” modelinde alan tasfiyesi, yeni konutların inşaatlarının tamamlanarak hak sahiplerine teslim edilmesinden sonra yapılmaktadır. “Yerinde Dönüşüm/Yenileme” metodunda ise hak sahiplerine yeni konutların yapımı tamamlanana kadar geçici konut tahsis edilmekte ya da kiraları Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca ödenmektedir.
Öte yandan, yapılan mevzuat değişikliği ile 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında Kentsel Dönüşüm Başkanlığı ile koordineli olarak Türkiye genelinde afet riski altındaki alanların kentsel yenileme çalışmaları yürütülmektedir.